Inkomstenbelasting

Winstberekening, ondernemersaftrek, mkb-winstvrijstelling en Zvw, plus reserveren en voorlopige aanslag.

Aangifte-seizoen 2026. De aangifte over winstjaar 2026 doe je in het voorjaar van 2027. De seizoens-gids /hulp/aangifte-2026 bundelt stappenplan, documenten-checklist, aftrekposten, fiscale partner en uitstel in één pad.

De inkomstenbelasting is voor een eenmanszaak één jaarlijkse afrekening die bepaalt wat er onderaan de streep aan jouw kant overblijft. De eerste vraag die de inspecteur beoordeelt is of je ondernemer voor de inkomstenbelasting bent: klopt dat beeld niet, dan vervallen de ondernemersaftrekken. Haal je het urencriterium van 1.225 uur, dan opent de zelfstandigenaftrek van € 1.200 per jaar, bovenop de mkb-winstvrijstelling en in je eerste jaren eventueel de startersaftrek.

Eerst: ben je ondernemer voor de fiscus?

Niet elke zzp’er is ondernemer voor de inkomstenbelasting. De Belastingdienst kijkt naar het aantal klanten, het risico dat je loopt, je zichtbaarheid naar buiten, de tijd die je besteedt en of je je administratie zelf voert. Klopt het beeld niet (één opdrachtgever, geen risico, huiselijk karakter), dan word je gezien als resultaatgenieter of loondienst en gelden de ondernemersaftrekken niet. Dat is geen theorie: dit is de eerste vraag die je aangifte-inspecteur beoordeelt.

Van omzet naar winst

De rekensom is simpel in vorm en groot in gevolgen. Omzet minus kosten is winst; winst is dus je “bruto inkomen”. Welke kosten aftrekbaar zijn hangt af van het zakelijke karakter (drie voorwaarden: nut voor de onderneming, niet privé, een factuur die aan de eisen voldoet). Bij investeringen boven € 450 excl. btw per bedrijfsmiddel mag je niet direct in de kosten; die schrijf je af over vijf jaar (of langer bij een langere levensduur), met een restwaarde. Onder de grens boek je hem in één keer als kosten.

De ondernemersaftrekken

Op je winst mogen ondernemersaftrekken. De zelfstandigenaftrek van € 1.200 is de basis; hij eist het urencriterium van 1.225 uur en daalt in 2027 naar € 900 (afbouwpad). De startersaftrek van € 2.123 komt daarbovenop in maximaal drie van je eerste vijf jaar. Belangrijk: het Belastingplan 2027 stelt voor de startersaftrek in 2027 te versoberen tot € 10 en per 2028 helemaal te schrappen; dat is nog voorstel maar wees erop voorbereid. Zie wat verandert er voor zzp’ers in 2027 voor het volledige overzicht van de aangekondigde maatregelen.

Voor investeringen kent het jaar de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA): tussen € 2.900 en € 71.683 mag je 28% van het investeringsbedrag extra van je winst aftrekken. Bedragen daaronder tellen niet (drempel); daarboven geldt een vast bedrag met afbouw. De KIA telt naast de gewone afschrijving. Andere regelingen voor investeringen en innovatie staan bij subsidies.

Mkb-winstvrijstelling en de aftrekbeperking

Na de ondernemersaftrekken past de fiscus de mkb-winstvrijstelling van 12,7% toe over wat er over is. Die is niet aan het urencriterium gekoppeld en pakt zowel bij starters als bij ondernemers zonder urencriterium. Voor hoge winsten geldt een aftrekbeperking: het deel van de aftrekken dat in de derde schijf zou belanden, wordt tegen slechts 37,56% berekend in plaats van 49,50%. Concreet: het effect van de aftrek is boven € 78.426 winst kleiner dan eronder.

Werkruimte, auto, telefoon: de gemengde kosten

Sommige uitgaven zijn deels zakelijk, deels privé. De werkruimte thuis is bijna nooit aftrekbaar bij een eenmanszaak (strenge zelfstandigheidseis); telefoon en internet volgen een naar-verhouding-regel; de auto is de bekende splitsvraag met twee routes: zakelijk op de balans met bijtelling, of privé met € 0,25 per zakelijke kilometer (met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2026). Studiekosten zijn aftrekbaar zolang ze je huidige beroep onderhouden; verdiepende studies naar een ander vak zijn discutabel.

Van winst naar netto: schijven en kortingen

Op de belastbare winst (winst min ondernemersaftrek min mkb-winstvrijstelling) heffen twee dingen: box 1-tarieven (35,75% en 37,56%, boven € 78.426 schijf 3 van 49,50%) en de Zvw-bijdrage van 4,85% over dezelfde grondslag (max € 79.409 bijdrage-inkomen). De Zvw is de belasting die iedereen vergeet in te calculeren. Ook de heffingskortingen doen mee: algemene heffingskorting (tot € 3.115 bij lage inkomens, afgebouwd tot nul boven € 78.426) en de arbeidskorting die net iets anders werkt. Wat dat bij jouw winst oplevert, zie je per niveau in belasting per winstniveau. Je inkomen telt ook mee voor toeslagen: zie privé en zzp.

Werk je ernaast in loondienst?

Wie naast loondienst als zzp’er werkt, heeft twee inkomens die samen tot boxdiscussies leiden. Je werkgever hield al belasting in via de loonheffing; je onderneming leidt tot bijbetaling of teruggaaf via de aangifte. Het urencriterium halen is met een fulltime dienstverband praktisch onmogelijk; startersaftrek blijft dan buiten bereik.

Reserveren en de voorlopige aanslag

Om de klap in mei te voorkomen: reserveer maandelijks een percentage op een spaarrekening (rekentool: reserveringspercentage). Vraag een voorlopige aanslag aan zodra je weet dat er winst inzit; dan betaal je maandelijks in plaats van in één keer en bespaar je de belastingrente van 5%. Voor wisselende winst bestond de middelingregeling; die is per 2023 afgeschaft (laatste tijdvak 2022-2024).

Wanneer aangifte doen?

De aangifte inkomstenbelasting doe je vóór 1 mei van het jaar volgend op het belastingjaar. Uitstel is standaard mogelijk (na verzoek) tot 1 september. Voor onbelaste pensioenopbouw via de jaarruimte-lijfrente (max € 35.589) geldt: aftrek in het jaar van storting, betaling belastingvrij tot uitkering. Wie een aov heeft, trekt die premie af als privé-uitgave in box 1; de eventuele uitkering is later belast.

Hoe je de aangifte in BTW Vriend voorbereidt, lees je in de handleiding Belasting en boekhouding.

Bronnen

Veelgestelde vragen

Hieronder vijf vragen die vaak langskomen rond de inkomstenbelasting, met per vraag een kort antwoord en de link naar het artikel dat het verdiept.

Wanneer moet ik aangifte inkomstenbelasting doen?

De aangifte over een belastingjaar doe je vóór 1 mei van het jaar erna. Op verzoek is uitstel mogelijk tot 1 september. De regels en de uitsteloptie staan in wanneer doe je aangifte inkomstenbelasting en hoe lang duurt het.

Hoeveel inkomstenbelasting moet ik opzijzetten?

Een veilige vuistregel is 25 tot 35% van je winst, afhankelijk van hoogte en aftrekposten. Door zelfstandigenaftrek, startersaftrek en mkb-winstvrijstelling kan het effectieve tarief lager liggen. De percentages per schijf en de berekening staan in hoeveel inkomstenbelasting moet ik opzij zetten.

Wanneer krijg ik de zelfstandigenaftrek?

Je krijgt de zelfstandigenaftrek (1.200 euro in 2026) als je ondernemer bent voor de IB én het urencriterium van 1.225 uur haalt. Daalt verder in 2027. De voorwaarden en het bedrag staan in zelfstandigenaftrek.

Wat is het verschil tussen investering en kosten?

Uitgaven onder 450 euro exclusief btw per bedrijfsmiddel boek je direct als kosten. Daarboven is het een investering: je activeert hem op de balans en schrijft hem af in vijf jaar. De grens en de uitzonderingen staan in investering of kosten, de grens van 450 euro.

Mag ik mijn werkruimte thuis aftrekken?

Bijna nooit. De werkruimte moet een zelfstandig deel van je woning zijn (eigen ingang, eigen voorziening) én je moet er minstens 70% van je inkomen verdienen. Een werkplek op zolder voldoet meestal niet. De eisen staan in werkruimte thuis, wanneer aftrekbaar.

Geschreven door Marc Timmer, gecontroleerd op .

Basis

Aftrekposten

Aanslagen

Reserveren

Aangifte doen

Box 3